БАҲСИ ВОРУХ ДАР ГУФТУГӮИ ТЕЛЕФОНИИ ПРЕЗИДЕНТҲОИ ТОҶИКИСТОНУ ҚИРҒИЗИСТОН

 

 

Нимаи дуюми рӯзи 14 март президентҳои Тоҷикистон ва Қирғизистон Эмомалӣ Раҳмон ва Сооронбой Жеенбеков дар як гуфтугӯи телефонӣ ҳаводиси хунини Ворухро баррасӣ кардаанд. Қабл аз ин, айни мавзӯъро сарвазирҳои ду кишвар тавассути телефон дар миён гузоштанд. Дар ҷараёни муноқишаҳо дар марзи Исфара бо ноҳияи Бодканди Қирғизистон, ки аз 13 март идома дорад, ду шаҳрванди Тоҷикистон ба ҳалокат расида, аз ҳарду тараф ҳудуди 30 нафари дигар маҷруҳ шудаанд. Жеенбеков ба наздикони сокини деҳаи Хоҷаи Аъло Ҳусейн Ҳакимов, ки рӯзи 13 март кушта шуд, изҳори ҳамдардӣ кардааст. Ҳарду президент хостори тафтиши фарогири сабабҳои низоъи ахир ва ҳалли баҳсҳои марзӣ бо роҳҳои осоишта шудаанд.

Хадамоти матбуоти президенти Тоҷикистон хабар дод, ки дар гуфтугӯи телефонӣ президентҳои Тоҷикистону Қирғизистон Эмомалӣ Раҳмон ва Сооронбой Жеенбеков  "масъалаҳои мубрами муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистонро мавриди муҳокима қарор дода, ба вазъияте, ки бар асари низои бегоҳирӯзии 13 марти соли равон дар минтақаҳои наздисарҳадии ду кишвар ба амал омадааст, таваҷҷуҳи хоса зоҳир намуданд. Дар ин зимн Президентҳо ҷиҳати додани супоришҳои дахлдор ба мақомоти салоҳиятдори ҷонибҳо дар хусуси тафтишоти ҳамаҷонибаи ин низоъ, ки боиси талафоти ҷонӣ гардид, ҳамчунин истифодаи роҳҳои мусолиматомези рафъи он ба мувофиқа расиданд.Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон СооронбойЖеенбеков таъзияву тассалият ва ҳамдардии амиқи худро ба аъзои оила ва наздикони шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳусейн Ҳакимов, ки дар аснои низои наздисарҳадӣ ба ҳалокат расид, иброз дошт.

Хадамоти матбуоти президенти Қирғизистон дар иттилоияи расмиаш дар бораи ин гуфтугӯи телефонии ду президент менависад, "Сооронбой Жеенбеков ва Эмомалӣ Раҳмон ба зарурати таъсиси комиссияи муштарак барои таҳқиқи холисона ва пешгирӣ аз такрори чунин ҳолатҳо дар оянда, ҳамчунин ба зарурати тезондани раванди музокирот ҷиҳати анҷоми таъйин ва аломатгузории марзҳо таъкид карданд. Сарони ҳарду давлат дар ин маврид, ки халқҳои ин ду кишвар, ки дар тӯли асрҳо муносибатҳои ҳамсоягӣ доштанд, бояд танзо дар сулҳу дӯстӣ зиндагӣ кунанд, ҳамфикр мебошанд.”

Гуфтугӯи телефонии Раҳмон ва Жеенбеков дар ҳоле сурат гирифт, ки нимаи дуюми рӯзи 14 март дар байни сокинони Ворух ва деҳаҳои қирғизнишин муноқишаи нав рух дода, ба тирпарронӣ печид. Дар натиҷаи тирпарронӣ аз ҷониби сокинони мусаллаҳи Қирғизистон Рафоиддин Тешаеви 37-сола ба ҳалокат расида, ду нафари дигар ҷароҳат бардоштаанд. Тирпарронӣ замоне рух дод, ки раиси вилояти Суғд Раҷаббой Аҳмадзода ва раиси Исфара Сиҷоуддин Саломзода барои музокирот дар Ворух қарор доштанд.

Ба гуфтаи сокинони Ворух, рӯзи 14 март, соати 15:10 ба вақти маҳаллӣ дар марзи маҳаллаи Тоҷикони Ворух бо деҳаҳои қирғизнишин дубора муноқиша сар зад. Сабаби муноқиша маълум нест, вале сокинони ба сӯи якдигар сангандозӣ кардаанд ва аз ҷониби Қирғизистон аз силоҳ низ истифода бурдаанд.

"Дар натиҷа Рафоиддин Тешаеви 37-сола ба ҳалокат расид. Ду нафари дигар захмӣ шудаанд,” – мегӯянд сокинони Ворух. Аз ҷониби Қирғизистон, бино ба хабарҳои расида, як корманди милиса ҷароҳат бардоштааст.

Рӯзи 13 март, дар рӯзи аввали муноқиша, Ҳусейн Ҳакимов, сокини 43-солаи деҳаи Хоҷаи Аъло аз тири камони шикорӣ ба ҳалокат расид. Ӯро субҳи 14 март ба хок супурданд.

Сарраёсати қӯшунҳои сарҳадии Тоҷикистон дар як изҳорот ҷониби Қирғизистонро дар муноқишаи ахир айбдор кард ва гуфт, ҷониби Қирғизистон бар хилофи протоколи имзошуда ба сурати якҷониба сохтмони роҳи Кӯктош – Оқсой – Тамдиқро аз сар гирифт, ки ин сабаби муноқиша шуд. Марзбонони тоҷик ҳамчунин Роза Усарова, раиси деҳаи Оқсойро дар даст доштан ба таҳрики муноқиша айбдор карданд ва гуфтанд, Усарова "аз муташанниҷ гардидани муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистон манфиатдор буда, мунтазам ба барангехтани низои миллӣ миёни мардуми қирғизу тоҷик машғул мебошад.

Ҷониби Қирғизистон ҳафтаи гузашта сохтмони роҳи Кӯктош – Оқсой – Тамдиқро аз сар гирифт. Бо сохтани ин роҳ сокинони деҳаҳои қирғизнишин имкон меёбанд, ки бидуни убури деҳаи Ворухи Тоҷикистон ба қисматҳои дигари ноҳияи Бодканд дастрасӣ пайдо кунанд.

Аммо ин роҳ тибқи нақша роҳи сокинони Ворух ба мазори барояшон муқаддаси Хоҷағор ё Ғорбоборо мебандад ва рӯзи 13 март сокинони Ворух ҷамъ омада, монеи анҷоми сохтмони роҳ шуданд. Дар муқобил сокинони деҳаҳои қирғизнишин низ гирди ҳам омаданд ва байни ду тараф сангандозӣ ва тирандозӣ сар шуд.

Дар ҷараёни муноқишаи рӯзи 13 март дар Ворух ва Хоҷаи Аъло як нафар кушта ва беш аз 20 кас захмӣ шуданд. Ҷониби Қирғизистон низ мегӯяд, чанд нафар аз сокинони деҳаҳои қирғизнишин низ ҷароҳат бардоштаанд.

Шаби гузашта чанд хона ва мошинҳои марбут ба сокинони деҳаҳои қирғизнишин дар марзи Исфара бо Бодкандро оташ задаанд. Сокинони деҳаҳои қирғизнишин инро кори дасти сокинони ҷамоати Чоркӯҳ ва деҳаи Хоҷаи Аъло мешуморанд.

Бо гузашти 27 сол аз суқути Иттиҳоди Шӯравӣ, Тоҷикистон то имрӯз аз 970 километр марзи мустақимашон танҳо чизе бештар аз 500 километрашро тавонистаанд таъйин ва аломатгузорӣ кунанд. Дар қисматҳои баҳсии марзи ин ду кишвар, бахусус дар марзи вилояти Бодканд бо Исфараву Конибодом ва ноҳияи Ғафурови вилояти Суғди Тоҷикистон ҳар сари чанд вақт муноқишаҳо рух медиҳанд, ки гоҳо ба занозании байни сокинони ду тарафи марз ва дар чанд маврид ҳатто ба тирпарронӣ байни марзбонони ду кишвар печидаааст.

24 декабри соли 2018 сохтмони як белхона дар қабристон дар марзи Бодканду Исфара низ боиси чунин як муноқишаи марзӣ шуда буд.

Ҷамоати Ворух бо беш аз 30 ҳазор аҳолӣ аз доғтарин нуқот дар марзи Тоҷикистон бо Қирғизистон аст. Ин ҷамоат анклав (ҷазирақаламрав) буда, аз чор тараф дар дохили қаламрави Қирғизистон мондааст ва танҳо як роҳи мошингард Ворухро бо Хоҷаи Аъло – наздиктарин минтақаи аҳолинишин дар марзи Тоҷикистон мепайвандад.

 

СРОЧНО! В ПЕРЕСТРЕЛКЕ НА ГРАНИЦЕ ПОГИБ ЕЩЕ ОДИН ЖИТЕЛЬ ВОРУХА

 

Во второй половине 14 марта между жителями таджикского Воруха и кыргызских сел на границе двух стран вновь вспыхнул конфликт, переросший в стрельбу, в результате которойпогиб 37-летний Рафоиддин Тешаев и еще два жителя Воруха были ранены. Кыргызская сторона сообщает, что пулевое ранение получил кыргызский полицейский. Новый конфликт вспыхнул в тот момент, когда глава Согдийской области Раджаббой Ахмадзода и мэр Исфары Сиджоуддин Саломзода находились в Ворухе, куда приехали для переговоров. Тешаев уже второй житель Таджикистана, погибший в течении конфликта, начавшийся 13 марта. Ситуацию на границе двух стран 14 марта в телефонном разговоре обсудили премьер-министры Таджикистана и Кыргызстана Кохир Расулзода и Мухаммедкалы Абилгазиев.

Новый всплеск напряженности на границе села Ворух Таджикистана и кыргызских сел вспыхнул 14 марта, примерно в 15:10 по местному времени. Причина очередного столкновения пока не известны, но по поступившей от местных жителей информации, сразу в ход пошли камни, а вскоре началась стрельба со стороны Кыргызстана.

"В результате стрельбы погиб 37-летний Рафоиддин Тешаев. Еще двое жителей Воруха получили пулевые ранения, ” – сообщили жители Воруха сайту "Ахбор”.

Кыргызская сторона сообщила, что пулевое ранение получил и кыргызский полицейский, его в тяжелом состоянии отвезли в больницу.

Тешаев уже второй житель Таджикистана, погибший в течении конфликта, начавшегося в среду. 43-летний житель села Ходжаи Аъло Хусейн Хакимов погиб 13 марта, в первый день конфликта, получив пулю в область сердца.

Ранее 14 марта, Главное управление погранвойск ГКНБ Таджикистана возложило ответственность за конфликт 13 марта на границе Исфары с Баткенским районом на кыргызскую сторону, отметив, что соседная страна в нарушение протокола начала строительство дороги Кокташ-Аксай -Тамдык. В заявлении погранвойск также обвиняется Роза Усарова, глава кыргызского села Аксай, которая, как подчеркивается в заявлении, "является постоянным зачинщиком обострения таджикско-кыргызских отношений, разжигает межнациональную рознь между кыргызским и таджикским народами.

Пресс-центр Главного управления погранвойск ГКНБ РТ сообщает, что 13 марта 2019 года на территории джамоата Ворух города Исфара со стороны Кыргызстана в нарушение двустороннего межправительственного Протокола было начато строительство дороги «Кокташ-Оксой-Тамдик». На эти действия кыргызской стороны жители джамоата Ворух города Исфара выступили с протестом. В ответ со стороны кыргызов был открыт оружейный огонь по жителям Воруха. Также правоохранительные органы Кыргызстана перекрыли дорогу «Исфара-Ворух», прекратив по ней движение автотранспорта граждан Таджикистана. Кроме того, кыргызские пограничники удерживали на территории погранотряда «Аксай» 30 пассажиров из числа граждан Таджикистана на двух автомашинах марки «Газель» в качестве заложников.

В джамоат Ворух прибыли 50-60 граждан Кыргызстана под руководством заместителя председателя джамоата Оксой Баткенского района Жалчиева Эркина, которые закидали камнями жителей Воруха, вследствие чего 11 граждан Таджикистана получили травмы различной степени тяжести и были доставлены в больницу.

На территории кишлака Ходжа Ало джамоата Чоркух со стороны граждан КР применено охотничье оружие, в результате чего гражданин Таджикистана Хакимов Хусейн, 1976 г.р., житель участка Сомониён джамоата Чоркух получил ранение в области сердца, от которого скончался в больнице. Также получили ранения: старший участковый лейтенант милиции Авеззода Саидшариф — в бедро; гражданин Атамов Максаджон, 1973 г.р., житель села Таги сада – в область головы и Аюбов Рахим, 1973 г.р., житель села Ходжа Ало джамоата Чоркух – в ногу. Житель участка Муминабад джамоата Чоркух Сохибов Рахмониддин, 1984 г.р., получил травму от ударов камнями. Кроме того, граждане Кыргызстана подожгли склад гражданина Таджикистана Муллоджонова Абдумаджида, жителя села Ходжа Ало и мельницу на участке Сомониён джамоата Чоркух.

Прошлой ночью в отместку жители Таджикистана подожгли несколько домов и машин жителей пограничных кыргызских сел.

С 1991 года, когда распался СССР, Таджикистан и Кыргызстан смогли определить и демаркировать только чуть более 500 километров из 970 километров прямой границы между этими двумя пост-советскими странами.

На спорных территориях на границе двух стран, особенно на границе Баткенской области Кыргызстана с Исфарой, Канибадамом и Гафуровским районом Согдийской области Таджикистана постоянно возникают конфликты между жителями пограничных сел. Иногда эти конфликты переходят в массовые драки между жителями, а в нескольких случаях и в стрельбу боевым оружием между кыргызскими и таджикскими пограничниками.

Ворух с более 30 тысяч населения является одной из самых горячих точек на границе Таджикистана с Кыргызстаном. Этот анклав с четырех сторон окружен кыргызскими селами и только одна автомобильная дорога соединяет Ворух с селом Ходжаи Аъло – самым близким населенным пунктом на границе Таджикистана.

 

 

 

назари худро нависед
Қаҳрамонҳои Тоҷикистон