Ҳунар – муҳаррики зиндагӣ

(Чанд сухани муқаддамотӣ дар ҳошияи маҳфили суруди устод Ҷӯрабек Назрӣ)
Дар ҳар давру замон доир намудани нишасту маҳфилҳои адабӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва ҳунарӣ ҳалқаи пайванди ҷомеаро бо табақоти фарҳангӣ-маърифатӣ таъмин намуда ва менамояд. Гузашта аз ин, маҳфилҳои созандаи адабӣ, илмӣ, ҳунарӣ ва эҷодӣ, чи дар гузашта ва чи  имрӯз, боиси баланд гардидани завқи бадеӣ-эстетикӣ ва, муҳимтар аз ҳама, бедории фикрӣ ва иҷтимоӣ ва билохира ба таври тадриҷӣ ташаккул ёфтани ҷомеаи маданӣ ва рушди фаъолиятҳои иҷтимоӣ мегарданд. Таърихи ташкилу гузаронидани маҳофили илмӣ ва базмҳои шеъру суруд, ки дар замони Шӯравӣ дар гӯшаву канори Иттиҳоди паҳновар, минҷумла Тоҷикистон ба расмият даромада буд, ин нуктаро  собит мекунад. Гап сари ин аст, ки ба нақша гирифтан, созмон додан ва муташаккилона гузаронидани барномаҳои хуби консертӣ, суҳбату нишастҳои фарҳангӣ, вохӯрию мулоқот бо адибону олимон, базмҳои шеъру суруд ва маҳфилҳои илмӣ дар манотиқи гуногуни ҷумҳурӣ, билхусус пойтахти мамлакат-шаҳри Душанбе дар шароити имрӯзаи ташаннуҷ ёфтани безавқию беҳувиятӣ иқдоми зарурӣ ва саривақтӣ маҳсуб меёбад. Чунин навъи чорабиниҳои фарҳангию ҳунарӣ ва адабию бадеӣ сатҳи хало-вакууми фикрӣ, мафкуравӣ, илмӣ, эҷодӣ, ҳунарӣ ва фарҳангии кишварро, ки бар асари буҳронҳои ахлоқӣ, фарҳангӣ, фалсафӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва молию пулии ҷаҳонӣ ба маҳдудаҳои иҷтимоӣ раҳ ёфтааст, коҳиш медиҳад. Муҳимтар аз ҳама, сели буҳронҳои гуногунҷанба бештар насли наврас ва ҷавони ҷомеаи тоҷикиро таҳдид мекунад. Одатан, насли наврас ва ҷавон, ки дар инҳисори иттилооти шабакаҳои иҷтимоӣ, матолиби мухталифи сиёсӣ, фикрӣ, идеологӣ қарор доранд, бештар осебпазиранд. Ин аст, ки барои пур кардани халои фикрӣ, маърифатӣ ва фарҳангию ҳунарӣ, ки бо иқтизои вазъу фазои минтақавию фароминтақавӣ доман густурдааст, гузаронидани силсилабарномаҳои ҳадафманди фарҳангӣ ва ҳунарӣ аҳамияти калон дорад. Ногуфта намонад, ки бо ҳузури намояндагони саршиноси адаби муосири тоҷик  гузаронидани силсилаи чорабиниҳои фарҳангӣ-маърифатӣ ва ҳунарӣ-эҷодӣ дар доираи ҳамоиши адибони Ҳавзаи Наврӯз моҳи марти соли 2016 аз ҷумлаи иқдомоти сазовори давлат ва Ҳукумат буд.
Идома додани иқдомоти фавқ раванди фарҳангикунонии иҷтимоиро таъмин хоҳад кард. Фарҳангикунонӣ сарчашмаи низоми демократикунонии ҷомеа мебошад ва ҳарчанд ки аз фарҳанги миллӣ зиёд мегӯему менависем, ҳанӯз ба қадри зарурӣ фарҳангӣ нашудаем. Фарҳангӣ нашудан ва фазою муҳити фарҳангӣ насохтан дар шароити имрӯза маънои нобудии миллиро ба дунбол дорад. Фазо ва муҳити фарҳангию ҳунариро, қабл аз ҳама, интеллигенсияи миллӣ месозад ва муҳитсозӣ рисолати ин ниҳод аст. 
Бо таваҷҷуҳ ба ин, Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузории маҳфили ҳунарии Арбоби фарҳангу ҳунари ҷумҳурӣ, муҳаққиқ ва донишманди тоҷик, доктори илмҳои филологӣ, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон устод Ҷӯрабек Назриро ба нақша гирифта, санаи 9 декабри соли ҷорӣ дар Театри опера ва балети ба номи устод Айнӣ дар сатҳи зарурии эҷодию ҳунарӣ гузаронид. Барномаи ҳунарии устод Ҷӯрабек Назрӣ аз оҳангу сурудҳои давраҳои гуногуни зиндагиаш мураттаб гардида, ҷолибу таваҷҷуҳбарангез буд. Устод Ҷӯрабек, ки аз солҳои шастуми асри бист ба майдони ҳунари сарояндагӣ ворид гардид, дорои саби вижаи ҳунарию овозхонист. Ҳанӯз дар ҳавзаҳои ҳунарию эҷодии солҳои ҳафтод устод Ҷӯрабек бо сурудаҳои дилчасбу пурмазмун, ки бар матни ашъори бузургони адаби форсӣ-тоҷикӣ ва шоирони муосири ҳавзаи форсизабонон таҳия шуда буданд, соҳибобрӯ гардида, миёни шунавандагону бинандагони вақт маҳбубият касб кард. Гузашта аз ин, устод Ҷӯрабек ҳангоми сафари хидматӣ ба Афғонистон дар имтидоди солҳои ҳафтодуми садаи бист бо маъруфтарин чеҳраи ҳунарӣ ва овозхонии Шарқӣ, устод Аҳмад Зоҳир робитаи дӯстию ҳамкорӣ пайдо намуда, аз ин тариқ ба кӯлвори маънавиаш дониш, таҷрибаи эҷодию ҳунарӣ ва илмию адабӣ зам намуд. Ошноӣ бо чеҳраҳои мондагори мусиқии ватанӣ ва ҳамзабонӣ, дарки мусиқии асили дарӣ, афғонӣ, иронӣ, ҳиндӣ ва, муҳимтар аз ҳама, фалаку шашмақоми тоҷикӣ, ҳамчунин шинохти махсусият ва вижагиҳои ҳунари овозхонию оҳангсозӣ завқи мусиқиписандӣ ва масъулияти ҳунарии устод Ҷӯрабекро афзун сохта, ӯро дар баробари ҳунармандони машҳури тоҷик соҳибмактаб намуд. Шогирдони мактаби эҷодии ӯ, мисли Ҳунармандони мардумии Ҷумҳурии Тоҷикистон Қурбоналӣ Раҳмон ва Ҷамшед Исмоилов, ки имрӯз ба дараҷаи устодӣ расидаанд, дар ҳамаи маҳофил аз роҳнамоию ҳидоятҳои ҳунарию эҷодии устодашон Ҷ. Назрӣ самимона ёд мекунанд. 
Устод Ҷӯрабек Назрӣ дар навохтани созҳои мусиқии халқӣ маҳорати тамом дорад ва ҳунари навозандагӣ ва дарки амиқи мусиқӣ оҳангу сурудҳои офаридаи ӯро муддати наздик ба панҷоҳ сол миёни ихлосмандони мусиқии тоҷикӣ зинда нигаҳ доштааст. Борҳо мушоҳида кардаем, ки ҳунари суханварӣ ва илтифотписандии устод Ҷӯрабек, ки аз собиқаю таҷрибаи илмию эҷодиаш бармеояд, боиси гарму диданӣ шудани базму маҳфилҳо мегардад.
Аммо ҳадафи мо аз навиштани матлаби мухтасар васфи устод Ҷӯрабек ва ҳунари овозхонию сухандонии ӯ нест, балки ҳадаф ин аст, ки суннати маҳфилороӣ ва маҳфилписандию эҷодкорӣ ба таври мудавом дар сатҳҳои гуногуни иҷтимоӣ эҳё гардад ва аз тариқи ҷалби ҷомеа ба нишастҳою базмҳои ҳунарию адабӣ завқи бадеӣ-зебоиписандӣ дар баданаҳои ичтимоӣ реша бигирад. Аз он ки руҳи наслҳои ҷомеа, махсусан наврасону ҷавонон сӯйи масири безавқию беҳувиятӣ ҳаракат мекунад, ҷойи нигаронии амиқ аст, чунки безавқӣ оқибат ба вандализм оварда мерасонад ва вандализм инкори ифротии ҳунару санъат аст. 
Маълум аст, ки ботин ва сиришти инсон мисли обу ғизо осори ҳунариро дар ҳар шаклу намуде тақозо мекунад ва тасаввур кунед: агар ғизои маънавӣ ва ба истилоҳ, осори фикрию ҳунарие дар шакли мафкураҳои бебунёд, танофурангез, нафратовар, бадбин, мусиқии сатҳию кӯчагӣ, намоишномаҳои бемаъно, ҳаҷву танзҳои беҳадафу сарсарӣ, наққошии мураккабу печида, шеъру сухани омехта бо хурофот ба ниҳоди мо ворид гардад, бешубҳа, мунҷар ба уқдаҳои равонӣ мешавад ва тавозуни ботинию равониро барҳам мезанад. Танҳо бар мабнои фарҳангу ҳунар ҷомеа дар баробари хатарҳои гуногун муқовиматпазир буда метавонад. Иммунитети фарҳангӣ ва ҳунарӣ асли иммунитети иҷтимоӣ аст ва он танишҳоро дар бофтҳои иҷтимоӣ ҷилавгирӣ мекунад. Ин аст, ки қонеъ намудани талаботи ботинию сириштии ҷомеа (албатта, бо ғизои хуби маънавӣ) вазифа ва рисолати ҳунарманди асил ва бовиҷдон аст. Агар барномарезии таъмини талаботи маънавии ҷомеа аз тариқи эҷоди осори баландмазмун, дилчасб, таваҷҷуҳбарангез, отифатгустар ва муҳаббатомез сурат бигирад, сатҳи маърифатписандию фарҳанпарварӣ баланд мегардад ва имкони бурузи дастаҷамъонаи безавқӣ ва беҳувиятӣ хеле кам мешавад. Ҳунари асил ва созанда минҳайси механизми зинда иҷтимоъро ба ҳаракат медарорад ва илтифоту самимиятро, ки маҳаки муносиботи ҳасанаи инсонианд, воқеият мебахшад. Чуноне ки файласуфи шаҳири олмонӣ Фридрих Нича гуфта буд: «Ҳунар бузургтарин муҳаррики зиндагӣ аст», аз ин рӯ, коре бояд кард, то ҳунар, воқеан, муҳаррики зиндагӣ бошад, на мутаваққифкунандаи дастгоҳи завқи инсонӣ.
Бовар дорем, ки иқдомоти зарурӣ дар самти баргузор намудани базмҳои ҳунарию эҷодӣ ва маҳфилҳои созандаи фарҳангӣ рӯйи даст гирифта мешавад, ба ҳукми анъана медарояд ва наслҳои гуногуни ҷомеа ҳарчи бештар ба ин гуна чорабиниҳо ҷалб гардида, раванди огоҳмандӣ, завқписандӣ, зебоипарастӣ, ҳунаргаройӣ ва фарҳангсолорӣ миёни табақаҳои гуногуни иҷтимоӣ таҳкиму тақвият меёбад.  
назари худро нависед
Қаҳрамонҳои Тоҷикистон